Koncepcja pedagogiczna

Przesłaniem Pedagogiki Montessori jest hasło: „Pomóż mi zrobić to samodzielnie” - jest to apel ucznia, skierowany do nauczyciela. Sformułowanie tego hasła, dokonane przez samą Marię Montessori, należy uznać za kwintesencję jej przemyśleń pedagogicznych. Wskazuje ono na prawo dziecka do dążenia do samodzielnego i nieskrępowanego rozwoju, w warunkach właściwej pomocy nauczyciela.
Cel

Celem głównym Pedagogiki Montessori jest pomoc każdemu dziecku w rozwijaniu jego indywidualnych cech osobowościowych w sposób dostosowany do posiadanych możliwości (prawidłowości dojrzewania, uzdolnień, sprawności itp.) w zgodzie z obiektywnymi regułami społecznymi. Cel ten realizowany jest poprzez pomoc dziecku w osiągnięciu spontanicznej koncentracji, rozwijaniu samodzielności i wiary we własne siły, wypracowaniu zamiłowania do porządku, do ciszy, do pracy indywidualnej (bez moralnej izolacji w grupie), wypracowaniu postaw posłuszeństwa opartego na swobodnej decyzji a nie na zewnętrznym przymusie, uniezależnianiu od nagrody, osiąganiu spontanicznej samodyscypliny - wynikającej z dziecięcego posłuszeństwa, formowaniu postaw wzajemnej pomocy bez egoistycznej rywalizacji i wypracowaniu postawy zamiłowania do rzeczywistości i otoczenia.

Nauczyciel

Zadaniem nauczyciela jest zapewnienie dziecku optymalnych warunków rozwoju, a tym samym wyzwolenie procesów kształtowania się właściwych form postępowania. Proces ten przebiega harmonijnie, gdy prowadzi do osiągnięcia pożądanych skutków pedagogicznych tzn. powstania osobowości twórczej samodzielnej i przestrzegającej uniwersalnych norm moralnych.

Rozwijanie indywidualnych potencjałów

Tworzy się placówki w których uczniowie starają się wypracować poczucie radości i celebracji procesu samodzielnego uczenia się. Nauczyciel zaszczepia w uczniach zachwyt i ciekawość poznawczą. Przede wszystkim, odkrywa i otwiera potencjały, które tkwią w każdym dziecku. Poprzez to, że nauczyciel uczy każde dziecko indywidualnie, respektując aktualnie posiadane przez nie inne kompetencje, umiejętności, sprawności i zainteresowania, uczeń może wykraczać daleko poza zwykłe zapamiętywanie faktów i formułek, oraz poza zakres zwykłego programu szkolnego. Uczy się dzieci jak mogą myśleć w sposób pogłębiony, jak samodzielnie zrozumieć zagadnienie i jak być dla samego siebie najlepszym nauczycielem, tak aby wzrastało w nich poczucie wiary w swoje możliwości, zaufanie w swoje własne siły oraz tendencja do uniezależniania się poprzez nieuleganie, w obawie przed presją stwarzaną przez zewnętrzne środowisko.

Podstawowe definicje

Absorbujący umysł

Stan gotowości umysłowej dziecka do trwałej i całościowej rejestracji w podświadomości wszystkich napływających z otoczenia bodźców, tworzących jego indywidualne predyspozycje. Jest to proces absorbcji impulsów zewnętrznych dochodzących z otoczenia i utrwalanych w podświadomości dziecka.

Wartość tego uczenia się zależy od jakości poznawania. Małe dziecko nie hierarchizuje wartości napływających informacji, nie ma też zdolności oceniania i odrzucania błędnych wzorców, jeżeli takie do niego docierają. Dlatego, ważne jest właściwie skonstruowane środowisko pedagogiczne w którym dziecko wzrasta. Ono bowiem, poprzez swoją jakość, determinuje dalszy wzrost i kierunek rozwoju cech osobowościowych każdego dziecka. Ponieważ wartości charakteryzujące najbliższe otoczenie każdego dziecka są inne, skutkują kształtowaniem się osobowości odmiennych w każdym przypadku - każde dziecko jest inne. Nie jest to ani jego zasługą, ani winą – decyzją dorosłych, miało okazję rozwijać się w takich a nie innych warunkach.

Fazy chłonności

Pojęcie to opisuje przejściowe stany gotowości receptywnej ukierunkowane na odbiór określonego rodzaju bodźców, charakteryzujące się łatwością przyswajania i opanowania konkretnych umiejętności. Gotowość tę należy rozumieć jako etapy rozwojowe maksymalnej chłonności w uczeniu się i nabywaniu konkretnych kompetencji bez zbędnego wysiłku. Faz chłonności nie można wywołać zewnętrznymi działaniami. Pojawiają się one bez zamierzonej, zewnętrznej inspiracji. Znikają bezpowrotnie . Motorem ich powstawania jest zainteresowanie dziecka. Ponieważ każde dziecko jest inne, inne są także zainteresowania każdego z nich.

Zjawisko Montessori znane jako Polaryzacja Uwagi

W potocznym rozumieniu określa skupienie uwagi, które jest efektem organizacji i interpretacji wrażeń zmysłowych w celu zrozumienia otoczenia, wynikającym ze zdolności wyodrębniania istotnych elementów z pola percepcyjnego i tłumienia nieistotnych. W szerszym ujęciu, Polaryzację Uwagi rozumiemy jako następstwa procesu psychicznego będącego konsekwencją głębokiej i długotrwałej koncentracji uwagi, w wyniku którego dziecko optymalizuje swój rozwój. Rozumienie tego procesu ma w Pedagogice Montessori wartość nadrzędną, określa bowiem wszystkie rozwiązania metodyczne, dydaktyczne i w końcu organizacyjne, jakie wyróżniają placówki realizujące Pedagogikę Montessori od rozwiązań powszechnie stosowanych w tradycyjnych systemach pedagogicznych.

Normalizacja dziecka

To pożądana reorganizacja osobowości (personalizacji i socjalizacji) w wyniku procesu dydaktycznego, której skutkiem jest osiągnięcie harmonii rozwoju psychofizycznego umożliwiającego powstanie właściwych relacji społecznych, będącej wynikiem związania: wolności wyboru – prowadzącego do skoncentrowanej aktywności - z przedmiotem charakterystycznym dla danej fazy chłonności.

Dzieci chcą się uczyć

Dzieci które na drodze swojego rozwoju zgłaszały swoje postulaty rozwojowe ale nie miały okazji spotkać się z właściwym wsparciem ze strony dorosłych, mogą odpowiadać postawami, których objawami są zahamowania będące skutkiem zniechęcenia, poczucia niższości, onieśmielenia, uległości lub uzależnienia od nagrody, dążeniem do władzy i posiadania, marzycielstwem i fantazjami o cechach urojeniowych a także agresywnością czy lenistwem . Te dzieci, które uzyskały pomoc rozwijają się i chcą się uczyć. Dzięki właściwej pomocy dorosłych każde dziecko może się uczyć i chce się uczyć wszystkiego czego tylko może i tak szybko, jak tylko możliwe. Pierwsze lata życia charakteryzują się ogromną zdolnością do przyswajania informacji a gotowość do zdobywania wiedzy, jest większa niż kiedykolwiek później. Od najmłodszych lat życia dziecka, proces uczenia się postępuje z wielką prędkością i jeśli go docenimy, będzie przebiegał w niewiarygodnie szybkim tempie.

Tempo to można zmniejszyć ograniczając okazje do zdobywania doświadczeń. Możemy także to tempo zwiększyć, usuwając bariery nałożone na możliwości uczenia się poprzez stworzenie mądrych i nieograniczonych naszymi schematami myślowymi, warunków kształcenia. Warunki takie stwarza Pedagogika Montessori i zawarte w niej proste i przejrzyste narzędzia pozostające w dyspozycji nauczyciela i jego ucznia.

Czytaj dalej