Ruch i aktywność dziecka

Sprawność ruchową zdrowe dziecko może rozwinąć tylko dzięki własnej aktywności. Jeśli przyjmiemy, że sprawność ta kształtuje się w coraz to bardziej złożonym procesie koordynacji i powtarzania, przyjmiemy też, że decydujące znaczenie ma stwarzanie okazji do takich działań, poprzez które dziecko ową sprawność ruchową może rozwijać samodzielnie.

Tej pracy nikt za dziecko nie wykona i nikomu nie wolno jej dziecka pozbawiać. Powtarzanie jest dobrym objawem i kiedy dziecko go wykazuje, nie wolno mu przeszkadzać.

Co więcej – w praktyce pedagogicznej należy ten fenomen wartości powtarzania czynności koordynujących uwzględnić, poprzez stwarzanie dziecku okazji do takich działań. Są nimi m.in. praktyczne ćwiczenia codzienne, ćwiczenia z pomocami do kształcenia zmysłów, a w późniejszym czasie także praca ze szkolnymi pomocami dydaktycznymi. W ćwiczeniach takich zawsze przewidziana jest możliwość powtórzeń.

Dzieci bez doświadczeń zdobytych poprzez ruch, osiągają określony poziom inteligencji. Wraz z rozwojem aktywności manualnej, poziom ten rośnie – od tej chwili kierowanie ręką staje się coraz bardziej świadome.

Jeśli małe dziecko chwyta przedmioty instynktownie, to mając już 6 miesięcy robi to już z konkretnym zamiarem. W wieku 10 miesięcy zainteresowanie dziecka budzi obserwacja otoczenia, które chce zdobyć i opanować. Tu właśnie rozpoczynają się rzeczywiste ćwiczenia manualne, których szczególnym wyrazem jest przestawianie i poruszanie przedmiotów.

Dziecko, które próbuje zarazem wszelkich możliwych czynności manualnych

i podejmuje próby chodzenia, musi mieć zapewnioną swobodę ruchu i okazje do praktycznych ćwiczeń. Rozwój ruchowy dzieci 3-6-letnich jest już na tyle zaawansowany żeby sprawnie kierować czynnościami rąk.

Ćwiczenia ruchowe mają teraz inną funkcję – o ile wyrobione w młodszym wieku umiejętności motoryczne mogły być rezultatem poczynań nieświadomych, to świadomość

3-6 latków jest już na tyle rozwinięta, że potrzebują one możliwości takich działań, które w sposób systematyczny i uporządkowany prowadzą do rozwijania kompetencji sensoryczno-motorycznych (precyzyjne spostrzeganie, koordynacje itd.) i psychicznych (koncentracja, wytrwałość, itd.).

Realizacji tych zadań służą praktyczne ćwiczenia codziennych czynności, praca z pomocami do kształcenia zmysłów, ale także inne materiały konstrukcyjne, malowanie, majsterkowanie, lepienie w plastelinie, oraz niektóre zabawy ruchowe.

Zestaw ćwiczeń które proponujemy dziecku nie służą zabawie.

Istotna różnica między zabawą jako działaniem zasadniczo nieświadomym a pracą dziecka, polega na świadomości własnych poczynań. Praca zaczyna się wraz z rosnącą świadomością.

Kolejną cechą przechodzenia od zabawy do pracy jest celowość działań.

Kiedy dzieci robią coś, co nie ma żadnego zewnętrznego celu, nazywamy to zabawą. Musimy jednak – nawet wtedy – rozumieć cel dziecka, a może on polegać na rozwijaniu i wydoskonalaniu umiejętności, aż do osiągnięcia stanu świadomości własnych działań. Bawiąc się małe dziecko zyskuje wprawę w bawieniu się. Przedmiot ćwiczeń nie jest ich prawdziwym celem. Natomiast, gdy zechce zaakceptować celowość wykonywanych czynności, będzie także gotowe do przyjęcia inspiracji płynących z otoczenia.

Na tym etapie niniejszego opracowania pojawiają się dwa pytania; pierwsze – czy nauczycielowi zależy na tym, by dziecko wykonywało czynności celowe? Drugie – co zrobić, aby gotowość dziecka do wykonywania owych czynności celowych uzyskać?

Pomijamy odpowiedź na pytanie pierwsze, rozumiejąc, że Czytelnik któremu „nie zależy” – już zakończył lekturę. Odpowiedź na pytanie drugie przekracza ramy niniejszego opracowania, niemniej jednak, proponowane poniżej ćwiczenia należy rozumieć jako odpowiedź pośrednią.

Proponujemy dzieciom ćwiczenia, w których jest ruch nakierowany na pożyteczny cel, po to aby czynności podejmowane przez dzieci nie miały wartości ćwiczeń gimnastycznych.

2. Wskazówki metodyczne

Praktyczne ćwiczenia codzienne a więc takie czynności jak m.in. nakrycie i sprzątnięcie stołu, powszednia samoobsługa itd. należy przetworzyć w zajęcia (ćwiczenia) dostosowane do stopnia rozwoju dziecka i wolne od presji czasu i rozliczania z osiągniętych efektów.

Tak prowadzone ćwiczenia umożliwiają osiąganie kolejnych szczebli samodzielności i niezależności, a przy tym realizują się w formach , które – jeśli już ktoś musi – może uznać za zabawowe. Nie ulega wątpliwości, że wspomniane ćwiczenia nie wystarczają dla pełnego rozwoju ruchowego.

Pierwszą i podstawową potrzebą rozwojową dziecka, a dotyczy to zwłaszcza rozwoju ruchowego, jest pozytywne nastawienie prowadzących ćwiczenia, którzy rozumieją centralne znaczenie ruchu i dają dziecku to, czego mu na początek potrzeba: zachęty w postaci spokoju, wsparcia wysiłków i zrozumienia, że kiedy potrzeba ruchu natrafia na przeszkody, dziecko bezpowrotnie traci szanse rozwojowe.

Niezbędne mu są zatem zestawy ćwiczeń pobudzające czynność zmysłów i aktywność ruchową, a zarazem odpowiadające potrzebom psychicznym: materiał, który pozwoli poznać kształty i kolory, dźwięki i zapachy; przedmioty, które można przesuwać, obracać i wkładać itd.

Umieszczamy więc w otoczeniu dziecka zweryfikowane praktyką zestawy do ćwiczeń, które stanowią propozycje odpowiednie dla jego gotowości i aktywności. Pamiętajmy, że zajmujemy się grupą dzieci w różnym wieku, (np. od 3 do 6 lat) i w związku z tym potrzebują one zajęć różnego rodzaju, o różnym stopniu trudności w zależności od predyspozycji dziecka, jego specyficznych indywidualnych potrzeb uzależnionych także od środowiska, w jakim na co dzień żyje.

Ćwiczenia te pozwalają osiągnąć następujące cele:

  • nadają sensowny i atrakcyjny kierunek podstawowemu dziecięcemu

pragnieniu ruchu i aktywności;

  • umożliwiają doskonalenie ruchu i koordynacji ruchowej;
  • umacniają w dziecku wiarę we własne siły i poczucie osobistej wartości, dają

okazję do zdobycia społecznego uznania;

– umożliwiają integrację ze społecznością i przyjmowanie odpowiedzialności za

siebie i innych, a przez to pośrednio realizują społeczne cele wychowanie.

Opis ćwiczeń.

Poniżej przedstawiono 15 tematów zajęć – ćwiczeń, które można wprowadzić do pracy przedszkolnej, szkolnej lub zaproponować dziecku w domu. Pierwsze dziewięć ćwiczeń zostało opisane szczegółowo – opisy mają charakter konspektów zajęć. Opis materiałów do ćwiczeń następnych, ogranicza się do podania spisu potrzebnych przedmiotów składających się na zestawy oraz do podania zadania, jakie dziecko może podjąć.

Wprowadzono oznaczenia; N. – nauczyciel, D. – dziecko.

Każde ćwiczenie podzielone jest na części.

Opis materiału, jest informacją z jakich elementów składają się zestawy. Wymieniono cele, dla których dzieci wykonują wybrane przez siebie ćwiczenia.

Podano wiek dziecka, które może ćwiczenie wykonywać; proponowane określenie można rozumieć także – „od 3 lat wzwyż”

Przebieg ćwiczeń – to precyzyjne wskazówki dla nauczyciela w jaki sposób powinien prezentować dziecku zastaw i jego przeznaczenie.

Ćwiczenie podstawowe jest rozbudowane o >inne warianty< oraz podana jest informacja w jaki sposób umiejętności zdobyte podczas wykonywania ćwiczenia, dziecko może przenosić na otoczenie.

cdn.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn